Khử trùng nước giếng sau lũ lụt gồm ba việc bắt buộc theo đúng thứ tự: làm trong nước, khử trùng bằng hóa chất, và đun sôi trước khi uống. Giếng đã bị ngập hoặc nước lũ tràn qua miệng tuyệt đối không được dùng cho ăn uống khi chưa xử lý. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn xác định đúng tình trạng giếng, tra bảng liều lượng Cloramin B chuẩn Bộ Y tế và thực hiện quy trình làm sạch an toàn cho gia đình.
Sau lũ, nước trong giếng thường trông không khác gì trước đó, nhưng vi khuẩn từ nước lũ, bể phốt và chuồng trại có thể đã xâm nhập. Nước đục rất dễ nhận ra, nhưng nước trong vắt vẫn có thể nhiễm khuẩn nghiêm trọng. Dưới đây là quy trình từng bước giúp bạn xử lý triệt để.
Nội dung bài viết
Giếng nhà bạn thuộc trường hợp nào?
| Tình huống thực tế | Việc cần làm ngay |
|---|---|
| Nước lũ tràn vào giếng (miệng giếng bị chìm) | Múc bỏ nước đục, thau rửa giếng, làm trong, sau đó mới khử trùng. |
| Khu vực bị ngập nhưng nước lũ không tràn vào giếng | Làm trong nếu nước đục, sau đó tiến hành khử trùng ngay. |
| Nước vẫn trong, chưa thấy dấu hiệu bất thường | Vẫn bắt buộc khử trùng. Nước trong không đồng nghĩa với an toàn vi sinh. |
| Giếng khoan | Bơm bỏ nước đục trước. Cách khử trùng xem chi tiết ở phần riêng bên dưới. |
Trong lúc chờ xử lý, lấy nước uống ở đâu?
Nên ưu tiên dùng nước đóng chai, hoặc nước máy đã đun sôi nếu có. Trong trường hợp chỉ có nước lũ hoặc nước giếng chưa xử lý, hãy thực hiện xử lý nhanh theo đúng trình tự sau:
- Làm trong: Lọc qua vải sạch nhiều lớp hoặc dùng phèn chua để nước lắng cặn.
- Khử trùng: Theo liều hướng dẫn của Bộ Y tế: 1 viên Cloramin B 0,25g xử lý được 25 lít nước trong; 1 viên Aquatabs 67mg xử lý được 20 lít. Nếu dùng bột, 1g Cloramin B 25% xử lý được 100 lít nước.
- Chờ 30 phút để hóa chất phát huy tác dụng tiêu diệt vi khuẩn.
- Đun sôi: Bộ Y tế nhấn mạnh nước đã khử trùng bằng Cloramin B vẫn bắt buộc phải đun sôi mới được uống trực tiếp (nên giữ sôi ít nhất 1 phút).
Gia đình có trẻ sơ sinh nên chuẩn bị sẵn nước đóng chai hoặc nước đun sôi để nguội để pha sữa, vì hóa chất khử trùng không thể thay thế nước sạch tuyệt đối cho trẻ. Tham khảo tiêu chuẩn tại bài viết nước pha sữa cho trẻ sơ sinh.
Khử trùng nước giếng sau lũ lụt: 5 bước cho giếng đào, giếng khơi
Bước 1. Dọn nguồn ô nhiễm quanh giếng: Vớt sạch rác, xác động vật, bùn đất quanh miệng giếng. Nếu giếng bị ngập tràn, múc bỏ lớp nước bẩn và thau rửa thành giếng. Lưu ý: Không xuống giếng một mình để tránh nguy cơ thiếu oxy hoặc khí độc.
Bước 2. Làm trong nước: Hòa tan phèn chua vào gàu nước, thả mạnh xuống giếng rồi kéo gàu lên xuống khoảng 10 lần để hòa đều, sau đó chờ 30 phút cho cặn lắng xuống đáy. Đây là bước làm trong bắt buộc làm trước. Không khử trùng cùng lúc với đánh phèn.
Bước 3. Ước lượng thể tích nước trong giếng: Tính thể tích nước theo công thức:
V (m³) = 3,14 × (bán kính)² × chiều cao cột nước
Nhân thể tích với liều chuẩn: 10g Cloramin B 25% cho mỗi m³ nước (tương đương 1–2 thìa canh tùy độ đục).
Bước 4. Hòa tan và đưa hóa chất vào giếng: Hòa lượng Cloramin B cần dùng vào một gàu nước, khuấy tan hoàn toàn rồi dội đều xuống giếng. Thả gàu chìm xuống khoảng giữa cột nước, kéo lên xuống 10 lần. Múc một gàu nước đã hòa hóa chất dội quanh thành giếng để sát trùng thành.
Bước 5. Chờ 30 phút và kiểm tra mùi Clo: Sau 30 phút, múc nước lên ngửi. Nếu thấy có mùi Clo nhẹ tức là việc khử trùng đã đạt yêu cầu và nước có thể dùng cho sinh hoạt. Nếu không có mùi Clo, nghĩa là hóa chất đã bị chất hữu cơ tiêu hao hết, cần làm trong và bổ sung thêm Cloramin B. Nước này vẫn phải đun sôi trước khi uống.
Bảng liều lượng Cloramin B 25% theo kích thước giếng
Dưới đây là bảng tính sẵn lượng Cloramin B 25% (liều chuẩn 10g/m³ của Bộ Y tế) tương ứng với các kích thước giếng phổ biến:
| Đường kính giếng | Cột nước sâu 2m | Cột nước sâu 3m | Cột nước sâu 4m |
|---|---|---|---|
| 0,8 m | Khoảng 10g | Khoảng 15g | Khoảng 20g |
| 1,0 m | Khoảng 16g | Khoảng 24g | Khoảng 31g |
| 1,2 m | Khoảng 23g | Khoảng 34g | Khoảng 45g |
Ví dụ: Giếng đường kính 1m, chiều sâu cột nước 3m có thể tích khoảng 2,36 m³, cần khoảng 24g Cloramin B 25% (tương đương 2–3 thìa canh).
Nếu không có Cloramin B, bạn có thể thay thế bằng Clorua vôi 20% (liều 13g/m³) hoặc Clorua vôi 70% (liều 4g/m³) theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Chỉ sử dụng chế phẩm đã được cấp phép lưu hành.
Khử trùng giếng khoan khác gì giếng đào?
Giếng khoan không có miệng rộng để đổ trực tiếp gàu dung dịch vào như giếng khơi. Hướng dẫn của Bộ Y tế đối với giếng khoan là phải **bơm xả bỏ toàn bộ lớp nước đục ban đầu**. Sau đó, việc đưa hóa chất khử trùng vào ống giếng và hệ thống đường ống phụ thuộc vào cấu tạo kỹ thuật của từng loại bơm, bạn nên liên hệ Trạm Y tế hoặc Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (CDC) địa phương để được hỗ trợ.
Nếu nước giếng khoan bị đục kéo dài sau mưa lũ, hãy kiểm tra các nguyên nhân kỹ thuật tại bài viết nước giếng khoan bị đục sau mưa.
Bể chứa, máy bơm và hệ thống lọc sau lũ
- Bể chứa nước ngầm/bể mái bị ngập: Bắt buộc thau rửa và khử trùng thành bể trước khi tích trữ nước mới. Xem quy trình chi tiết tại bài hướng dẫn vệ sinh bể nước ngầm.
- Thiết bị điện (Máy bơm, tủ điện): Tuyệt đối không bật máy bơm bị ngập nước ngay lập tức. Cần sấy khô và nhờ thợ điện kiểm tra an toàn cách điện trước khi vận hành.
- Lõi lọc nước đã ngập bùn lũ: Các lõi lọc thô, lõi tinh đã tiếp xúc với nước lũ ô nhiễm nên được thay mới hoàn toàn để tránh tích tụ vi khuẩn. Tham khảo các dấu hiệu cần thay lõi lọc nước.
- Đường ống vòi nước: Mở tất cả các vòi xả bỏ lớp nước tồn dư đục ngầu trong ống cho đến khi nước trong trở lại.
Sau khi khử trùng cần lưu ý gì?
Mùi Clo sẽ giảm dần sau vài giờ vận hành. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối về mặt vi sinh, nước sạch sinh hoạt cần đạt tiêu chuẩn theo QCVN 01-1:2024/BYT (không chứa vi khuẩn E. coli và Coliform, nồng độ Clo dư tự do tại vòi đạt từ 0,2 – 1,0 mg/L). Bạn có thể tham khảo 3 cách kiểm tra chất lượng nước tại nhà để tự đánh giá.
Lưu ý: Ngay cả nguồn nước máy cũng có thể bị ảnh hưởng sau lũ do sự cố vỡ ống hoặc tụt áp suất, điển hình như hiện tượng đục nước tại Nha Trang sau trận lũ tháng 11/2025. Do đó luôn cần xả sạch nước đầu nguồn trước khi sử dụng.
Những điều tuyệt đối KHÔNG NÊN LÀM
- Không uống nước đã khử trùng hóa chất khi chưa đun sôi.
- Không chủ quan dùng nước giếng chỉ vì thấy nước trong.
- Không khử trùng cùng lúc với đánh phèn chua. Phải làm trong trước, khử trùng sau.
- Không tự ý tăng liều hóa chất: Việc dư thừa quá nhiều Clo gây mùi hắc nồng và có thể gây kích ứng da, niêm mạc.
- Không tự ý trộn các chất tẩy rửa gia dụng để thay thế cho Cloramin B chuyên dụng.
Chuẩn bị tích trữ nước cho mùa mưa bão sau
Theo tiêu chuẩn cứu trợ nhân đạo Sphere, mức nước tối thiểu cần thiết cho 1 người/ngày là 15 lít (dùng cho ăn uống và vệ sinh cơ bản). Một gia đình 4 người cần chuẩn bị lượng nước dự trữ cho 3 ngày lũ là: 4 người × 3 ngày × 15 lít = 180 lít. Nên trữ nước trong can/bình sạch có nắp đậy kín và bảo quản ở vị trí khô ráo, trên cao.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Nước giếng bị ngập sau bao lâu thì dùng lại được?
Không có thời gian cố định. Giếng có thể dùng lại ngay sau khi hoàn thành thau rửa, làm trong, khử trùng bằng Cloramin B đủ 30 phút và kiểm tra thấy có mùi Clo nhẹ. Nước vẫn phải đun sôi trước khi uống.
Dùng nước Javen gia dụng thay Cloramin B được không?
Không khuyến khích. Nước Javen thương mại có nồng độ Clo không ổn định nên rất khó tính chính xác liều lượng an toàn. Hãy ưu tiên dùng Cloramin B hoặc Clorua vôi theo chuẩn Bộ Y tế.
Một thìa canh Cloramin B tương đương bao nhiêu gram?
Theo ước tính của Bộ Y tế, 1 thìa canh đầy tương đương khoảng 10 – 20g bột Cloramin B. Tuy nhiên, nên dùng cân tiểu ly để đong chính xác nhất.
Kết luận
Khử trùng nước giếng sau bão lũ là bước bắt buộc để phòng tránh các bệnh truyền nhiễm qua đường tiêu hóa. Hãy nhớ đúng trình tự: Làm trong → Khử trùng (10g Cloramin B 25%/m³) → Đun sôi trước khi uống.
Cần hỗ trợ kiểm tra & xử lý nguồn nước sau lũ?
Đội ngũ kỹ sư DROP Connect sẵn sàng tư vấn trực tiếp qua Hotline: 0942.868.979 (Hà Nội) | 0916.062.029 (TP.HCM) | 0975.116.644 (Đà Nẵng).
Nguồn tham khảo chuẩn y tế
- Cục Quản lý Môi trường Y tế – Bộ Y tế (2020): Hướng dẫn xử lý nước và vệ sinh môi trường trong và sau lũ lụt.
- QCVN 01-1:2024/BYT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt.
- Sphere Association: The Sphere Handbook (Tiêu chuẩn tối thiểu về cấp nước khẩn cấp).
